Аусыл — жұп тұяқты жануарлардың (ірі қара мал, шошқа, қой) арасында тарайтын аса жұқпалы вирустық ауру. Аурудың белгілері жануар вирусқа шалдыққаннан кейін 2–14 күн ішінде байқалуы мүмкін. Аусылмен ауырған жануарларда кездесетін негізгі белгілер: қызба, дене температурасының 40–41°C және одан жоғары көтерілуі, жем-шөптен бас тарту, әлсіздік, сілекейдің шамадан тыс бөлінуі, сондай-ақ ауыз қуысының, мұрынның, желіннің және аяқ-қолдың шырышты қабықтарында афталардың (көпіршіктердің) пайда болуы.
Аусыл – жануарлар үшін өте қауіпті ауру. Дегенмен, ересек жануарлардың көпшілігі бұл аурудан айығып кетуі мүмкін. Сауығу кезеңі ұзаққа созылады және жануарлар жазылғанымен, олардың өнімділігі ауруға дейінгі деңгейіне толық қалпына келмеуі мүмкін. Ауру өте жылдам таралады, нәтижесінде төлдердің жаппай қырылуына (80–100%-ға дейін) және елеулі экономикалық шығындарға әкеледі.
Аурудың көзі – ауру жануарлар, соның ішінде аурудың инкубациялық (жасырын) кезеңінде тұрғандары. Бұл кезең әдетте 1–7 күнге созылады, кей жағдайларда 21 күнге дейін жетуі мүмкін. Мұндай жануарлар вирусты қоршаған ортаға афталардың ішіндегі сұйықтықпен және қабырғаларымен, сүтпен, сілекеймен, тыныс алу кезінде бөлінетін ауамен және басқа да бөлінділер арқылы таратады.
Аусыл ауруының диагнозы аурудың клиникалық көріністеріне, сондай-ақ зертханалық зерттеулердің нәтижелеріне негізделген. Аусылдың алдын алу санитарлық-ветеринарлық шаралар мен жеке гигиена шараларының кешенінен тұрады:
* Аусыл пайда болатын жерлерде шикі сүтті ішуге және одан жасалған сүт өнімдерін жеуге қатаң тыйым салынады;
* Ауру жануарларды күтуге жүкті әйелдер, балалар мен жасөспірімдер жіберілмейді;
* Қолайсыз шаруашылыққа немесе елді мекенге аусыл анықталған кезде карантин қойылады, аусыл бойынша қауіп төнген аймақты айқындайды, аудан, облыс, аймақ, республика аумағында шаруашылық қызметке шектеулер енгізіледі; * Бұл шектеулер жануарлар мен ауыл шаруашылығы өнімдерін әкетуге тыйым салуды, оны дайындау мен пайдаланудың ерекше тәртібін енгізуді, жеке және қоғамдық көлік қозғалысына уақытша тыйым салуды және т. б. көздеуі мүмкін • ;
* Бұрын гүлденген өңірде (жергілікті жерде) жануарлардың аусыл ауруының алғашқы жағдайлары пайда болған кезде аурудың таралуын болдырмау мақсатында ветеринариялық-санитариялық ережелерді сақтай отырып, жануарлардың барлық қолайсыз тобын олардың орналасқан жерінде дереу сою ұсынылады. Шаруашылықта жануарларды союмен бір мезгілде Нұсқаулықта көзделген басқа да іс-шаралар жүргізіледі. Аусыл ошағында құлаған жануарлардың мәйіттері жойылады, сүт пен Көң дезинфекцияланады;
* Аусыл бойынша Карантин Жануарлар сауығып кеткен немесе сойылған соңғы жағдайдан кейін 21 күн өткен соң, жұқтырған мал шаруашылығы үй-жайларын, серуендеу аулаларын, мүкәммалды, Көлік құралдарын, жабдықтар мен механизмдерді міндетті түрде қорытынды тазалау және дезинфекциялау жүргізіле отырып, қолайсыз пункттен алынады.
Аусылдың алдын-алу санитарлық-ветеринарлық шаралар кешенін қатаң сақтаудан тұрады (жануарларда ауруға қарсы иммунитетті тудыратын белсенді емес вакциналар сәтті қолданылады) және жеке гигиена шаралары.
